18 lutego 1946 r., na mocy dekretu z 22 stycznia wspomnianego roku w Warszawie utworzono Najwyższy Trybunał Narodowy, powołany w celu orzekania winy niemieckich zbrodniarzy wojennych aktywnych na obszarach okupowanej Rzeczpospolitej oraz współpracujących z nimi kolaborantów. Orzeczenia Trybunału zapadały w składzie trzech sędziów oraz czterech ławników spośród grona posłów do Krajowej Rady Narodowej.

Gwoli ścisłości ów sąd specjalny orzekać miał również w sprawie osób w mniemaniu kontrolujących ówczesną Polskę komunistów odpowiedzialnych za klęskę wrześniową 1939 r., domniemaną „faszyzacje” kraju w okresie międzywojennym, a także przedstawicieli Podziemia Niepodległościowego.

Od wyroków Trybunału nie przysługiwała apelacja. Stąd miały one charakter prawomocny i ostateczny. Natomiast osobie uznanej winną i skazanej na najwyższy wymiar kary przysługiwało zwrócenie się do Prezydenta RP o ewentualne zastosowanie prawa łaski.

Ostatnie orzeczenie skład Trybunału wydał 3 lipca 1948 r, i to właśnie na ten moment datuje się zakończenie jego działalności, mimo że nie została ona zatwierdzona żadnym aktem prawnym. Pojawiły się co prawda opinie sugerujące zasadność kontynuowania działalności Trybunału; jednak dalsze postępowania w kontekście zbrodni wojennych prowadzone były przed sądami powszechnymi.

Przemysław Mazur  

Tekst powstał we współpracy z Instytutem Strat Wojennych.