6 lutego 1940 r. przedstawiony został tzw. plan Pabsta, zakładający dziesięciokrotne zmniejszenie zabudowy Warszawy, a w konsekwencji uczynienie z polskiej Stolicy prowincjonalnego, niemieckiego miasta. Ogólny zamysł tego planu zawierał się w zamiarze radykalnego ograniczenia zarówno powierzchni miasta jak i liczby jego populacji.

Stąd „Nowe Miasto niemieckie Warszawa” (bo taką oficjalną nazwę nosić miała Stolica Polski jako jeden z ośrodków „Wielkiej Rzeszy”), licząca w przededniu niemieckiego najazdu blisko 1 mln 300 tys. ludności miała ulec zmniejszeniu do ok. 100-130 tys.  

Prace nad zamówionym przez generalnego gubernatora Hansa Franka planem urbanistycznym podjęto jeszcze w roku 1939. Jego opracowania podjęli się dwaj architekci zatrudnieni w warszawskim Urzędzie Budowlanym: Hubert Gross i Otto Nürnberger. Efekt ich pracy, zwany planem Pabsta (od nazwiska Friedricha Pabsta, kierownika tego urzędu od kwietnia 1942 r.), zakładał wyburzenie 95 procent dotychczasowej zabudowy miejskiej.

Wedle koncepcji poczynionej przez obu wspomnianych architektów zamierzano zachować dwie główne arterie miejskie – Krakowskie Przedmieście (Siegestrasse) i Aleje Jerozolimskie (Bahnhofsstrasse). Uwzględniono ponadto Plac Saski (po przemianowaniu na Adolf Hitler Platz), Pałac Belwederski oraz zabudowę staromiejską po niezbędnych z punktu widzenia projektantów przebudowach. Natomiast w miejscu Zamku Królewskiego, wzniesiony miał zostać gmach „Hali Kongresowej”, docelowo zarządzanej przez funkcjonariuszy NSDAP.

Przemysław Mazur

Tekst powstał we współpracy z Instytutem Strat Woejnnych.