W efekcie dotąd niewyjaśnionej katastrofy lotniczej w Gibraltarze 4 lipca 1943 r. zginął Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych (i równocześnie Prezes Rady Ministrów na Uchodźstwie) gen. Władysław Sikorski. Z racji trwającej wojny niezbędnym było wyznaczenie do tej funkcji jego następcy.
8 lipca wspomnianego roku wybór emigracyjnych władz padł na cieszącego się znacznym autorytetem gen. Kazimierza Sosnkowskiego, niegdysiejszego towarzysza więziennej niedoli Józefa Piłsudskiego, przetrzymywanego przez Niemców w Magdeburgu (1917-1918). Ponadto miał on za sobą doświadczenie bojowe wynikające m.in. z uczestnictwa w wojnie polsko-bolszewickiej (1919-1921) oraz kampanii wrześniowej (1939 r.). Sikorski powierzył mu także funkcje komendanta głównego konspiracyjnego Związku Walki Zbrojnej (listopad 1939 r.).
Dzięki aktywności Sosnkowskiego jako Naczelnego Wodza udało się ustabilizować napięte wcześniej relacje pomiędzy polskimi władzami na uchodźstwie, a dowodzącym II Korpusem Polskim gen. Władysławem Andersem. Jak czas pokazał pozostał on natomiast krytyczny względem polityki zachodnich aliantów wobec Polski, traktowanej przez przywódców Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii przedmiotowo. Postawę tę przypłacił utratą funkcji Naczelnego Wodza (30 września 1944 r.), do czego doszło po osobistej interwencji brytyjskiego premiera Winstona Churchilla.
Zapraszamy do zapoznania się sylwetką następcy generała Sikorskiego w roli Naczelnego Wodza:
Generał Sosnkowski był wpływowym przedstawicielem tzw. obozu sanacyjnego, uczestnikiem kampanii wrześniowej, komendantem głównym konspiracyjnego Związku Walki Zbrojnej, Naczelnym Wodzem Polskich Sił Zbrojnych, wyznaczonym przez prezydenta Władysława Raczkiewicza na jego następcę.
Wychowany w tradycjach patriotycznych wcześnie zaangażował się w aktywność niepodległościową w strukturach Polskiej Partii Socjalistycznej. Dzięki temu miał sposobność poznać przywódcę tego ugrupowania w osobie Józefa Piłsudskiego, co okazało się dla młodego Sosnkowskiego życiowym przełomem. Stąd w swoich wspomnieniach nie krył on fascynacji osobą przyszłego Marszałka Polski, a po rozłamie w szeregach partii (luty 1906 r.) opowiedział się właśnie po jego stronie, wstępując do Organizacji Bojowej PPS. W kolejnych latach inicjował działalność Związku Walki Czynnej (1908 r.), a także uczestniczył w zorganizowaniu Związku Strzeleckiego (1910 r.).
Obie te organizacje odegrały fundamentalną rolę w formowaniu kadr Legionów Polskich, które w toku I wojny światowej wzięły udział w zmaganiach z wojskami rosyjskimi (m.in. pod Łowczówkiem w grudniu 1914 r. oraz pod Kostiuchnówką w lipcu 1916 r.) Z racji stałej współpracy z pełniącym wówczas funkcję komendanta Legionów Piłsudskim, wraz z nim został aresztowany przez Niemców w związku z tzw. kryzysem przysięgowym w lipcu 1917 r. Następnie niemal do ostatnich dni wojny przybywał wraz z wspomnianym w więzieniu magdeburskim, a po ich zwolnieniu towarzyszył Piłsudskiemu w podróży do Warszawy, gdzie ten przyjął od Rady Regencyjnej (tj. władz utworzonego na mocy tzw. manifestu dwóch cesarzy z 5 listopada 1916 r. Królestwa Polskiego) zwierzchność nad odradzającą się Rzeczypospolitą (11 listopada 1918 r.).
Sosnkowskiego nie mogło rzecz jasna zabraknąć wśród uczestników zmagań z bolszewikami (1919-1921). Walnie zresztą przyczynił się do polskiego zwycięstwa w bitwie warszawskiej (sierpień 1920 r.). W toku międzywojnia pełnił szereg istotnych funkcji w aparacie państwowym oraz Wojsku Polskim (m.in. jako minister Spraw Wojskowych, z niewielką przerwą, w latach 1920-1924). Po śmierci Piłsudskiego (maj 1935) przewidywany jako jeden z potencjalnych następców marszałka. Z racji obaw prezydenta Ignacego Mościckiego o przejawiane przez Sosnkowskiego ambicje polityczne funkcja Naczelnego Wodza i Naczelnego Inspektora Sił Zbrojnych przypadła Edwardowi Śmigłemu-Rydzowi.
Po niemieckim najeździe na Polskę we wrześniu 1939 r. objął dowodzenie Frontem Południowym (od 10 września), a po zakończeniu kampanii przedostał się do Francji, gdzie pomimo piłsudczykowskiego rodowodu (delikatnie rzecz ujmując, niemile widzianego przez emigracyjnego premiera i Naczelnego Wodza w osobie gen. Władysława Sikorskiego) włączył się w działania polskich władz na uchodźstwie. W toku II wojny światowej pełnił funkcje m.in. komendanta głównego Związku Walki Zbrojnej (1939-1941) oraz Naczelnego Wodza (1943-1944).
Krytyczny względem polityki zachodnich aliantów wobec Polski traktowanej przez przywódców Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii przedmiotowo. Po zakończeniu wojny uczestniczył w życiu politycznym emigracji, m.in. usiłując (bez powodzenia) doprowadzić do jej zjednoczenia oraz uśmierzenia trawiących ją konfliktów. Zmarł 11 października 1969 r. w Kanadzie.
Na fotografii: gen. Kazimierz Sosnkowski podczas spotkania z żołnierzami 3. Dywizji Strzelców Karpackich na froncie włoskim; 30 marca 1944 r.; z zasobu Narodowego Archiwum Cyfrowego
Niniejszy tekst powstał we współpracy z Instytutem Strat Wojennych: https://instytutstratwojennych.pl/